100 χρόνια ΠΑΟΚ: Δικαιολογώντας το άσπρο και το μαύρο

Ένας αιώνας όπου μάλλον κυριαρχεί το μαύρο έναντι του λευκού. Με το δεύτερο να βρίσκεται πάντα εκεί, συνήθως διακριτικά αν και όχι πάντοτε, δημιουργώντας τις βάσεις ένος καλύτερου μέλλοντος που τα τελευταία χρόνια αχνοφαίνεται όλο και περισσότερο. Κρατούσε τον πατέρα του σφιχτά από το χέρι. Για πρώτη φορά θα πήγαιναν μαζί στην Τούμπα, ζήτημα να είχε δει μισό ματς στην τηλεόραση μέχρι τότε. Είχε προλάβει να γνωρίσει μόνο τον δυνατό ΠΑΟΚ του μπάσκετ. Θυμάται πως όσο και να προσπαθούσε, δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί οι Αμερικανοί έπαιζαν μόνο στα ευρωπαϊκά ματς και όχι στα ελληνικά. Στο χορτάρι εκείνη την ημέρα, αντίπαλος ο Ηρακλής του Χατζηπαναγή. Ένα εύκολο 0-2 τον έκανε να σκεφτεί το προφανές, παρά τα μετρημένα του οκτώ χρόνια. «Σκούρα τα πράγματα. Μια χαρές και μια λύπες θα είναι η ιστορία». Λίγα χρόνια μετά, δύο στιγμιότυπα θα σημάδευαν το παιδικό του μυαλό ως πρωταρχικά σημεία αναφοράς.

ΠΑΟΚ: 100 χρόνια ιστορίας και σύγχρονα σημεία αναφοράς 

Το 1-1 του πρώτου αγώνα δεν άφηνε πολλά περιθώρια για αισιοδοξία. Η φημισμένη Μαλίν - από το Μέχελεν του Βελγίου - είχε στεφθεί Κυπελλούχος Ευρώπης το 1988, έχοντας στις τάξεις μεταξύ άλλων τον θρύλο του βελγικού ποδοσφαίρου Μισέλ Πρεντ' Ομ κάτω από τα δοκάρια. Ο ΠΑΟΚ όχι μόνο κράτησε, αλλά πήρε και μια ιστορική πρόκριση με γκολ του Μπορμπόκη στο 80'. Ενός παίκτη που μαζί με τον Γιώργο Σκαρτάδο και ελάχιστους ακόμα, υπήρξαν στήριγμα και σημεία αναφοράς σε χρόνια φτωχικά, όπου οι ελάχιστες επιτυχίες αφορούσαν το γόητρο και μόνο. Ο Στέφανος Μπορμπόκης έφυγε από τη ζωή πριν από λίγες ημέρες, στις 11 Απριλίου 2026. Ήταν μόλις 59 ετών.

Λίγους μήνες ύστερα από εκείνη την πρόκριση, ο Κυπελλούχος Ευρώπης στο μπάσκετ ΠΑΟΚ θα αντιμετώπιζε τη φημισμένη Ρεάλ Μαδρίτης στη Ναντ της Γαλλίας, σε μια προσπάθεια να υπερασπιστεί τον τίτλο του. Το ιστορικό λάθος του Παναγιώτη Φασούλα (ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω έκανε ένα εκπληκτικό παιχνίδι εκείνη τη βραδιά) και το καλάθι του Ρίκι Μπράουν θα δώσουν το κύπελλο στη Ρεάλ, στην πιο άδοξη ίσως ήττα στην ιστορία του συλλόγου, ανεξαρτήτως αθλήματος. 34 χρόνια μετά, το κλάμα του Μπάνε Πρέλεβιτς στοιχειώνει ακόμα τις μνήμες των φίλων της ομάδας. Μέσα στον θρήνο, το σχετικό ενσταντανέ θα δημιουργήσει ίσως τον άρρηκτο δεσμό που επικαλείται μια ολόκληρη γενιά φιλάθλων, μέχρι και σήμερα.

Μπιζίμ ΠΑΟΚ

Θα μπορούσε κανείς να πει πως αυτά τα βιώματα είναι συνυφασμένα με έναν σύλλογο που προήλθε έτσι κι αλλιώς από την απώλεια. Οι πρόσφυγες από την Πόλη που εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη δημιούργησαν το club ώστε να στεγάσουν την επικοινωνία, την αλληλεγγύη, αλλά επίσης τις μνήμες και τα ανεκπλήρωτα όνειρά τους, τα οποία θα έπαιρναν μια νέα μορφή. Η συμφορά του ξεριζωμού έμελλε να μεταμορφώσει την ελληνική κοινωνία και να της προσδώσει μια νέα δυναμική, με τους πρόσφυγες να δημιουργούν σταδιακά τα «οχήματα» ώστε να γεφυρώσουν το ιστορικό παρελθόν με το μέλλον. Στον έναν αιώνα ζωής του, ο Πανθεσσαλονίκειος Αθλητικός Όμιλος Κωνσταντινουπολιτών είναι μακράν το σημαντικότερο από αυτά τα οχήματα για τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα. Καθώς όμως τα χρόνια περνούσαν και ο σύλλογος γινόταν όλο και πιο λαοφιλής, έμελλε να αλλάξει και το ίδιο του το αφήγημα.

«Μπιζίμ ΠΑΟΚ» έλεγαν οι πρώτοι οπαδοί του συλλόγου, με την έκφραση να βρίσκει τη θέση της και στις μέρες μας. Την καθιέρωσε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος, μιλώντας για ένα πανό που είχε φτιάξει ο Κωνσταντινουπολίτης πατέρας του. «Να ζήσει ο δικός μας ΠΑΟΚ», το νόημα της φράσης. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, ο κόσμος της ομάδας έκανε το σύνθημα πράξη, σε μια σπάνια στιγμή φίλαθλης αφοσίωσης, σε μια πρώιμη DIY-Do it yourself δράση, πολύ πριν εφευρεθεί ο όρος. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1959 εγκαινιάστηκε το Γήπεδο της Τούμπας, μεταφέροντας τη φυσική έδρα της ομάδας από την περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται ο Σταθμός «Συντριβάνι» του Μετρό Θεσσαλονίκης. Οι φίλαθλοι συνέβαλαν έμπρακτα στην ανέγερση του γηπέδου, αφενός μέσω της αγοράς του «Λαχείου υπέρ ανεγέρσεως του νέου σταδίου ΠΑΟΚ», αφετέρου μέσω της εθελοντικής εργασίας τους κατά την κατασκευή του. Λίγο πριν το γήπεδο κλείσει τα 67 του χρόνια, η Τούμπα (από την ομώνυμη περιοχή της Θεσσαλονίκης) συνεχίζει να στεγάζει τις φιλοδοξίες του ποδοσφαιρικού τμήματος του συλλόγου, όπως αντίστοιχα και των ερασιτεχνικών του τμημάτων, καθώς επίσης φυσικά και τα όνειρα του κόσμου του. Ακόμα και σήμερα, σε μια εποχή όπου το ποδόσφαιρο έχει εξελιχθεί σε μια ιδιαίτερα «βαριά» βιομηχανία παγκοσμίως, κάτι που καθιστά επιτακτική την ανάγκη για την κατασκευή ενός νέου «σπιτιού» για την ομάδα. Οι μειωμένες θέσεις ανάμεσα στις θύρες 7 και 8 αποτελούν μνήμη για την κατάρρευσή τους το 1980, σχεδόν δύο χρόνια από τον καταστροφικό σεισμό της Θεσσαλονίκης, ο οποίος δεν έκανε εξαίρεση στο γήπεδο που έτσι κι αλλιώς αντιμετώπιζε προβλήματα στατικότητας. Ευτυχώς, οι ζημιές ήταν μονάχα υλικές. Μια εξαίρεση καλοτυχίας για ένα club που σπάνια είχε την τύχη με το μέρος του, μετρώντας ουκ ολίγες τραγωδίες ανά τα χρόνια.

Όσο για το αφήγημα, αυτό έμελλε να εξελιχθεί σε κάτι ταυτοτικό και συμβατό με την πόλη της Θεσσαλονίκης. Η αδικημένη περιφέρεια των λίγων ευκαιριών, έναντι του αττικού υδροκεφαλισμού, σε μια πόλη που θαρρείς πως πασχίζει επί χρόνια να αποτινάξει τον χαρακτηρισμό της «φτωχομάνας» που της έχει δοθεί. Και που όταν αποφασίζει, αρνείται την εύκολη λύση των δικαιολογιών και αναλαμβάνει δράση. Το 2019 ο ΠΑΟΚ συμπλήρωνε 34 χρόνια χωρίς τον τίτλο με το μεγαλύτερο πρεστίζ στη χώρα, αυτόν του πρωταθλήματος της Α' Εθνικής Ποδοσφαίρου. Στο τέλος της σεζόν, αναδείχθηκε πρωταθλητής με 26 νίκες και 4 ισοπαλίες. Μηδέν ήττες. Λίγες ημέρες μετά κατέκτησε και το Κύπελλο Ελλάδος. Έκτοτε έχει πάρει ακόμα ένα Πρωτάθλημα, ενώ σε λίγες ημέρες θα διεκδικήσει το πέμπτο του Κύπελλο, τα τελευταία 10 χρόνια.

Οι Ομάδες

Όπως κάθε αθλητικός σύλλογος - ένας οργανισμός με διάρκεια, ζυμώσεις και διαφορετικά πρόσωπα - έτσι κι ο ΠΑΟΚ είχε κατά καιρούς εκείνα τα σύνολα που έμειναν στην ιστορία, που αποτελούν ορόσημα στον έναν αιώνα ιστορίας του club. Ήταν πρωτίστως η σπουδαία ποδοσφαιρική ομάδα της δεκαετίας του 1970, που χτίστηκε γύρω από τον Γιώργο Κούδα, τον Σταύρο Σαράφη και τον προπονητή Λες Σάνον, η ομάδα που κατέκτησε το πρώτο πρωτάθλημα στην ιστορία του συλλόγου το 1976. Μεταξύ άλλων είχε στις τάξεις της τον σπουδαίο Βραζιλιάνο Νέτο Γκουερίνο, καθώς και ονόματα όπως αυτά του Παρίδη, του Αποστολίδη, του Τερζανίδη, του Φουντουκίδη, «μια ενδεκάδα Πόντιους» όπως συνήθιζαν να λένε οι παλιότεροι. Ο αρχιτέκτοντας του πρώτου πρωταθλήματος, ο Ούγγρος προπονητής Γκιούλα Λόραντ έφυγε από τη ζωή προδομένος από την καρδιά του το 1981. Μέσα στο γήπεδο όπου μεγαλούργησε και μπροστά στον κόσμο που τον αγάπησε. Σε ένα ΠΑΟΚ-Ολυμπιακός που όλοι θέλουν να ξεχάσουν.

Ήταν κι εκείνη η ομάδα μπάσκετ που αγαπήθηκε όσο λίγες από τον κόσμο (όχι μόνο του ΠΑΟΚ), το πιο επιτυχημένο ίσως τμήμα του συλλόγου με τους δύο ευρωπαϊκούς τίτλους, στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Αντίπαλο δέος στον κραταιό τότε Άρη Θεσσαλονίκης, κατάφερε και έφερε πρώτος ένα ευρωπαϊκό τρόπαιο στην πόλη, στον αξέχαστο τελικό της Γενεύης του 1991, έναν χρόνο πριν από το περίφημο κλάμα του Πρέλεβιτς. Στο final four του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1993, σε ένα κατάμεστο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, ο ΠΑΟΚ είχε τη χρυσή ευκαιρία να στεφθεί βασιλιάς της Ευρώπης, αλλάζοντας το status του σε κάτι που δυνητικά θα τον συνόδευε μέχρι σήμερα. Διέθετε την καλύτερη ίσως πεντάδα στην Ευρώπη εκείνη τη χρονιά με Κόρφα, Πρέλεβιτς, Μπάρλοου, Λέβινγκστον και Φασούλα. Η Μπενετόν Τρεβίζο όμως των Ιακοπίνι, Ραγκάτσι, καθώς φυσικά και του πιο ταλαντούχου Ευρωπαίου παίκτη όλων των εποχών Τόνι Κούκοτς, είχε διαφορετική άποψη.

Όσο για το ποδοσφαιρικό τμήμα, αυτό θα άλλαζε ριζικά και δεν θα κοιτούσε ξανά πίσω, με την έλευση του Ιβάν Σαββίδη. Ο επιχειρηματίας και πολιτικός με την ελληνική και ρωσική υπηκοότητα θα δώσει στον ΠΑΟΚ την απαιτούμενη οικονομική επιφάνεια, κάνοντας το ποδοσφαιρικό τμήμα ανταγωνιστικό κατ' ουσίαν, κάτι που αποδεικνύεται από τους τίτλους των τελευταίων 10 ετών. Απόλυτη σύνδεση με αυτή την ομάδα θα έχει ο Ρουμάνος προπονητής Ρασβάν Λουτσέσκου, μακράν ο πιο επιτυχημένος coach στην ιστορία του συλλόγου. Ο Ρασβάν Λουτσέσκου μαθήτευσε δίπλα στη μεγάλη μορφή των ευρωπαϊκών πάγκων, τον πατέρα του και σπουδαιότερο ίσως ποδοσφαιράνθρωπο της Ρουμανίας Μιρτσέα Λουτσέσκου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις αρχές Απριλίου.

Είναι φυσικά και τα υπόλοιπα τμήματα του συλλόγου που διεκδικούν κομμάτι από την πίτα των επιτυχιών. Το πολύ αξιόμαχο τμήμα βόλλεϋ, η πρώτη ομάδα που έφερε στον ΠΑΟΚ ένα νταμπλ σε κάποιο άθλημα. Η σπουδαία γυναικεία ομάδα ποδοσφαίρου, μόνιμη πρωταθλήτρια με ελάχιστες εξαιρέσεις εδώ και 20 χρόνια, καθώς και οι ομάδες ανδρών των νεαρών ηλικίων, με πλήθος πρωταθλημάτων από το 2010 κι έπειτα. Οι τελευταίες συνηγορούν σε αυτό που παρακολουθεί όλη η φίλαθλη Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, την εξαιρετική δουλειά που γίνεται στις ποδοσφαιρικές ακαδημίες του συλλόγου. Δουλειά μέσα από την οποία έχουν προκύψει παίκτες όπως ο Δημήτρης Πέλκας, ο Γιάννης Μιχαηλίδης, ο Χρήστος Τζόλης με την εξαιρετική διεθνή καριέρα, καθώς φυσικά και ο σπουδαιότερος ίσως ποδοσφαιριστής της ομάδας τα τελευταία 30 χρόνια, το ποδοσφαιρικό κεφάλαιο που λέγεται Γιάννης Κωνσταντέλιας.

Ήταν τέλος και εκείνη η ομάδα του 2010. Με προπονητή τον Φερνάντο Σάντος και μια σπουδαία φουρνιά παικτών όπως Μουσλίμοβιτς, Πάμπλο Γκαρσία, Κοντρέρας και Βλάνταν Ίβιτς, μια ομάδα που αδίκησε τον εαυτό της μένοντας χωρίς κάποιον τίτλο, με τα τελευταία παιχνίδια εκείνης της σεζόν να αποτελούν αντικείμενο συζήτησης μέχρι και σήμερα. Μια ομάδα που υπήρξε η βάση για μια από τις πλέον ιστορικές ευρωπαϊκές βραδιές, αυτή της Κωνσταντινούπολης το 2011 όταν και προκρίθηκε επί της Φενέρμπαχτσε, με το γκολ του Ζλάταν Μουσλίμοβιτς.

Οι τραγωδίες

Όπως είναι λογικό, 100 χρόνια ιστορίας δεν γίνεται να έχουν μόνο τις χαρές και τις λύπες, με τη στενή έννοια των όρων. Ο ΠΑΟΚ ως οργανισμός έχει βιώσει πλήθος τραγικών στιγμών, γεγονότων που έμειναν ανεξίτηλα στις μνήμες των οπαδών και δοκίμασαν τις αντοχές τους. Στιγμών που παρά το τραγικό του χαρακτήρα τους όμως απέδειξαν και το μέταλλο του συλλόγου, ως μια οντότητα που έμαθε να προχωράει μέσα από την - πολλαπλή πολλές φορές - απώλεια. Ξεχωρίζουν φυσικά τα πολύνεκρα τροχαία της 04/10/1999 και το πρόσφατο της 27/01/2026, με 13 συνολικά (14 αν συνυπολογίσουμε τον άνθρωπο που έχασε τη ζωή του στο άκουσμα της είδησης του περασμένου Ιανουαρίου) φιλάθλους της ομάδας να χάνουν τη ζωή τους, πληρώνοντας βαρύ «φόρο αίματος» στο βωμό της ασφάλτου. Σε τροχαίο δυστύχημα έχασε τη ζωή του και ο Παναγιώτης Κατσούρης, τον Φεβρουάριο του 1998, όντας εν ενεργεία παίκτης της ομάδας, ένας εξαιρετικά ταλαντούχος αμυντικός που «έφυγε» μόλις στα 21 του χρόνια. Φορούσε το νούμερο 17, φανέλα η οποία έχει πλέον αποσυρθεί. Αντίστοιχα, από το 2000 κι έπειτα, έχει αποσυρθεί και η φανέλα με το νούμερο 12, με την ομάδα να τιμάει έτσι τον κόσμο της ομάδας.

Στις τραγωδίες φυσικά ανήκουν και τα θύματα της οπαδικής βίας, μιας μάστιγας συνυφασμένη με το ποδόσφαιρο και με σαφείς κοινωνικές αναφορές και προεκτάσεις. Η βία δεν εξιδανικεύεται με κανέναν τρόπο, οι συγκρούσεις δεν «ρομαντικοποιούνται». Σύλλογοι με πολύ κόσμο, από τα clubs του εξωτερικού μέχρι τα αντίστοιχα ελληνικά, ζουν αναπόφευκτα στιγμές που ξεφεύγουν από τα όρια τόσο της απρεπούς συμπεριφοράς, συχνά και από αυτά του νόμου. Καμιά από αυτές τις σκοτεινές στιγμές δεν δικαιολογείται, αλλά καμία δεν μπορεί να σκεπάσει ένα συνολικό αφήγημα. Αυτό που που ορίζεται από τις γενιές που έρχονται στο γήπεδο όχι για να καταστρέψουν αλλά για να ανήκουν. Να νιώσουν τη χαρά και τη λύπη ως συστατικά της ίδιας έννοιας. Του κάθε συλλόγου με βιώματα, παρελθόν και μέλλον. Και κυρίως με ευθύνη προς την κοινωνία.

Το μέλλον

Τα 100 χρόνια ζωής του βρίσκουν τον ΠΑΟΚ σε ένα μεταβατικό στάδιο. Σε μια χρονιά με ανθρώπινες απώλειες, οι οποίες θα επισκίαζαν έτσι κι αλλιώς την όποια διεκδίκηση των εγχώριων σκήπτρων, με ένα στάτους ανάμεσα στον πρωταγωνιστικό ρόλο στην Ελλάδα και σε μια ευρωπαϊκή υπέρβαση που ακόμα δεν έχει έρθει, με την ομάδα μπάσκετ να ετοιμάζεται δειλά να ζήσει στιγμές ένδοξου παρελθόντος, και με έναν κόσμο που αυξάνεται ποσοτικά με σταθερό ρυθμό τα τελευταία χρόνια. Όπως κάθε ζωντανός οργανισμός, έτσι και ο σύλλογος οφείλει να διαχειριστεί τον ανταγωνισμό σε υψηλό επίπεδο, μαζί με τη δεδομένη κοινωνική απήχησή του και την ευθύνη που πηγάζει από αυτήν. Και κάπως έτσι, το τραγούδι στις κερκίδες θα συνεχίσει να αφορά κάτι πολύ περισσότερο από το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ και τον ομαδικό αθλητισμό. Την αγάπη για ένα club που κάνει τις ταξικές διαφορές να εξαφανίζονται. Τον ΠΑΟΚ ενός Μανώλη Μητσιά, ενός Μανώλη Αναγνωστάκη, ενός Στράτου Διονυσίου. Των δύο Γιαννάκηδων που μέσα από την ασθένειά τους βίωσαν και βιώνουν έναν ΠΑΟΚ πιο ξεχωριστό και ανθρώπινο. Ενός Άγγλου σχολιαστή μπάσκετ και ενός Σουηδού metal μουσικού που έγιναν οπαδοί της ομάδας, βλέποντας αυτά τα οποία και οι ίδιοι οι Θεσσαλονικείς και Έλληνες οπαδοί μπορεί να μην έχουν διακρίνει. Τον «δικό τους» ΠΑΟΚ.